O projekcie

BIURO DEMOKRACJI UCZESTNICZĄCEJ
Konflikty lokalne w aglomeracji poznańskiej –
diagnozowanie, monitoring i doradztwo

Opis projektu w podstawowym brzmieniu, złożonym a następnie zaakceptowanym przez Fundację im. Stefana Batorego, naniesione poprawki i niewielkie uzupełnienia ze względów redakcyjnych

 

I. OKREŚLENIE PROBLEMU
Uzasadnienie potrzeby podjęcia działań

Celem krótkoterminowym projektu jest wstępne zdiagnozowanie konfliktów lokalnych pomiędzy oddolnie organizującymi się grupami mieszkańców Poznania, a organami władzy publicznej, oraz stworzenie podstaw społecznego monitoringu takich konfliktów, przeciwdziałania im oraz rozwiązywania lub racjonalizacji ich przebiegu.

Cel długoterminowy to wypracowanie i wdrożenie skuteczniejszych niż dotąd metod rozpoznawania i komunikowania potrzeb społecznych, przede wszystkim wobec organów władzy publicznej, by minimalizować napięcia i spory, zaś optymalizować decyzje.

W Poznaniu od lat wzbiera fala destrukcyjnych i społecznie kosztownych konfliktów pomiędzy organami władzy publicznej, a grupami mieszkańców. Mają one wszechstronny charakter i zasięg (czasowy i przestrzenny), różną rangę, i różny stopień jawności. Niektóre skończyły się wyrokami sądowymi niekorzystnymi dla władz. Nie chodzi o konflikty indywidualne, ale liczne sytuacje, kiedy obywatele oddolnie się organizują (w komitety, stowarzyszenia) albo aktywizują (np. rady osiedli), bo realizacja istotnej potrzeby zbiorowej jest blokowana lub zagrożona przez działanie (decyzje) władz albo jego brak.

● Wybrane przykłady-ilustracje, wynikające z naszego doświadczenia i obserwacji: przegrane kilkakrotnie w sądach zakazy administracyjne dotyczące wolności zgromadzeń, sprawy edukacji – likwidacji szkół lub przedszkoli niezależnie od potrzeb i opinii lokalnych społeczności rodziców, lokalizacja inwestycji handlowych, gospodarczych albo mieszkaniowych, zmiany nazw ulic, próby likwidacji lub ograniczania klinów zieleni w mieście, prywatyzacja komunalnych terenów zielonych, ingerencje w sferę zdarzeń z dziedziny kultury i sztuki, arbitralne decyzje dotyczące publicznych środków na potrzeby rozmaitych środowisk bez konkursów i możliwości odwołań, przy braku jasnych, jawnych procedur itd. itd. itd.

● Stroną w tych konfliktach jest Urząd lub Rada Miasta Poznania, zaś materią – decyzje dotyczące miasta i mieszkańców. W części sytuacji stroną stają się wojewoda, sejmik albo marszałek wielkopolski. Wszystko powyżej wskazuje na nieprzypadkowy charakter zjawiska, na to, że w działaniu organów władzy publicznej wobec obywateli, ich potrzeb i opinii, zawarty jest jakiś systematyczny błąd, utrwalona dysfunkcjonalność, prowadząca do generowania konfliktów. Wcale nie musi oznaczać łamania prawa, korupcji, nepotyzmu albo niekompetencji, co jest przywoływane zwykle w mediach jako standard patologii władzy. Mamy niewątpliwie do czynienia z obniżoną jakością funkcjonowania władzy publicznej na niekorzyść miasta i mieszkańców, skoro jego cechą w relacjach z obywatelami jest konfliktogenność, generująca znaczne i zbędne straty. Taki stan rzeczy uzasadnia objęcie całej tej sytuacji w Poznaniu programem działań strażniczych.

● Bez zorganizowanej rejestracji konfliktów w mieście, ich opisu, wyjaśnienia i dokumentacji nie jest możliwe wskazanie przyczyn ich powstawania i narastania. Nie można będzie podjąć sensownej, publicznej debaty na ten temat, ani też zaproponować – społecznościom lokalnym i organom władzy – racjonalnego przeciwdziałania, na przykład zmian w procedurach decyzyjnych, czy szerzej – w filozofii funkcjonowania (sprawowania) władzy lokalnej. Ten projekt ma wspierać szersze działania na rzecz lokalnego społeczeństwa obywatelskiego i dialogu społecznego, oraz kooperacji z nim władzy publicznej.

 

II. OPIS PRZEWIDYWANYCH DZIAŁAŃ
Planujemy działanie w trzech powiązanych ze sobą obszarach:
– diagnozowania konfliktów i ich źródeł;
– doradztwa, konsultacji eksperckich i edukacji;
– informacji, komunikacji i integracji.

● Podstawowym zadaniem jest zdiagnozowanie sytuacji. Chodzi o wyróżnienie i opisanie aktualnych konfliktów – ich przedmiotu, tematu, uczestników i stron sporów oraz ich racji, dążeń, źródeł i przebiegu, społecznej rangi i oddziaływania konfliktu, argumentacji (w tym racji prawnych, społecznych, ekologicznych, ekonomicznych i.in.), ewentualnego finału i różnych innych istotnych, specyficznych dla konkretnej sytuacji okoliczności. Szczególny nacisk położymy na rozpoznanie, jaki jest sposób reagowania organów władzy na potencjalne konflikty (jak władza traktuje aktywnych obywateli? Czy ma miejsce dialog?), o których rządzący wiedzą.
Źródła informacji o konfliktach to przede wszystkim strony konfliktów – społeczności lokalne, stowarzyszenia miejskie, komitety obywatelskie, a także przedstawiciele władzy i dokumentacja ich działania, archiwa mediów. Informacje te są rozproszone (media), często ulotne (ludzie), nieprzejrzyste (dokumenty), więc naszym zadaniem jest dotrzeć do nich i dokonać próby wstępnej syntezy.

● Uruchomimy – w formie stałych dyżurów oraz konsultacji eksperckich w konkretnych sytuacjach konfliktowych – stałe i systematyczne doradztwo prawne i organizacyjne dla grup aktywnych mieszkańców w zakresie m.in. dostępu do informacji publicznej, sposobów społecznego działania, przepisów i procedur dotyczących uprawnień obywateli oraz krajowych i międzynarodowych procedur odwoławczych i.in. Przeprowadzimy zbiorowe szkolenia z tego zakresu dla członków stowarzyszeń, rad osiedli i grup nieformalnych – jak np. komitetów mieszkańców. Porady i szkolenia przeprowadzi prawnik doświadczony w prowadzeniu działań z zakresu tematycznego niniejszego projektu.
Planujemy w kontaktach z aktywnymi grupami obywatelskimi zebrać doświadczenia i informacje (czego ludzie nie wiedzą? czego potrzebują?), które posłużą w następnym etapie do opracowania publikacji o charakterze poradnika prawno-obywatelskiego z zakresu podstaw demokracji uczestniczącej.

● Podstawą społecznego monitoringu konfliktów lokalnych i – docelowo –  przeciwdziałania im, jest uruchomienie obiegu międzyśrodowiskowej informacji o istniejących i potencjalnych sytuacjach konfliktowych i związanych z nimi, zagrożonych potrzebach zbiorowych. Taka sieć poziomej komunikacji pomiędzy aktywnymi, zainteresowanymi środowiskami w całym mieście, służyłaby także integracji, współdziałaniu i wzajemnej pomocy oraz, w przyszłości, również wymianie informacji pomiędzy organami władzy i aktywnymi środowiskami obywatelskimi. Transmisja tych informacji do obiegu publicznego jest koniecznym elementem monitoringu.
Przewidujemy stworzenie sieci komunikacji internetowej w tym zakresie (portal, forum dyskusyjne, listy dyskusyjne), dyżury i spotkania z mieszkańcami (w lokalu BDU, a przede wszystkim „w terenie”), stały kontakt z mediami lokalnymi (konferencje prasowe, stały przekaz pakietów informacyjnych dla prasy) oraz przekazywanie uzyskiwanych informacji, wyników, wniosków przedstawicielom władzy lokalnej.

Międzyśrodowiskowe Biuro Demokracji Uczestniczącej, które strukturalnie ma prowadzić projekt w ramach Stowarzyszenia, jest wynikiem kilkuletniego procesu poszukiwań i kontaktów inicjatorów projektu oraz ich współpracowników, wspólnych działań, debat i doświadczeń.
Przewidujemy szerokie społeczne uczestnictwo w projekcie. Przede wszystkim lokalnych stowarzyszeń i samorządów pomocniczych (rad osiedli). Ponadto ekspertów z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza (dr Andreas Billert, specjalista ds. rewitalizacji miast; dr hab. Krzysztof Podemski, socjolog, dyr. Instytutu Socjologii UAM), kół naukowych, mediów, radnych miejskich i wojewódzkich.

 

III. REZULTATY DZIAŁAŃ
W każdym z obszarów działania założone wyniki będą mieć inny charakter:

● Diagnozowanie
Rezultatem zbierania i analizy informacji o konfliktach w Poznaniu będzie opracowanie roboczego raportu, „mapy” żywych konfliktów. Będzie to w jednej części w miarę kompletny rejestr sytuacji konfliktowych z ich zwięzłym opisem, charakterystyką, uczestnikami itd. W drugiej części – pogłębione, bardziej szczegółowe „studia przypadków”, dotyczące niektórych konfliktów – największych, trudnych, precedensowych, głośnych itd. Całość zamkną wnioski, oceny ekspertów, propozycje.
Raport w formie publikacji zostanie szeroko rozkolportowany w mieście (wśród aktywnych mieszkańców, przedstawicieli władzy, mediów, ekspertów – kilkaset osób) i będzie stanowić punkt wyjścia i oś postulowanej debaty publicznej nad sposobem sprawowania władzy w mieście i udziału w niej obywateli. Ogłoszenie raportu, promocja jego treści w mediach pozwoli publicznie postawić problem charakteru, jakości i kosztów obecnego konfliktogennego sposobu zarządzania. Zakładamy, że organy władzy zajmą stanowisko i podejmą dialog z opinią publiczną i sprawa społecznej partycypacji w sprawowaniu władzy lokalnej stanie się tematem publicznym.

● Doradztwo, konsultacje, edukacja
Zakładamy nasz istotny udział, jako społecznego doradcy prawnego, w największych konfliktach pomiędzy organami władzy publicznej w mieście a zorganizowanymi grupami mieszkańców. W tej chwili szacujemy ich liczbę na około dziesięć. W mniejszych (jest ich co najmniej kilkanaście – to wstępna ocena), chcemy stronie społecznej zagwarantować elementarną informację i poradę prawną.
Przyjmujemy, że szkoleniami w zakresie podstaw prawa i uprawnień obywatelskich obejmiemy 50-100 osób w ciągu pół roku, na dwóch kilkugodzinnych sesjach.
Planujemy, że z poradnictwo prawnego i organizacyjnego skorzysta kilkadziesiąt podmiotów zbiorowych (stowarzyszeń, rad osiedli, grup nieformalnych), co oznacza, że ich beneficjentami będzie 200-300 osób, aktywnie działających społecznie w mieście. Zatem daje to możliwość pośredniego oddziaływania (przez edukację, informację, porady) na przebieg większości większych konfliktów w mieście. Więc i zachowanie się w nich organów władzy.

● Informacja i komunikacja
Poprzez stworzenie podstaw obiegu poziomej, międzyśrodowiskowej informacji i komunikacji aktywnych mieszkańców, niemal wykluczamy możliwość ukrycia przed opinią jakiegokolwiek znaczącego konfliktu i rozstrzygania takiego konfliktu w sposób niejawny, nieformalny, poza opinią publiczną itd. To cel podstawowy w tym obszarze, trudny do osiągnięcia, ale realny.
Jawność, aktualność i dostępność informacji o konfliktach władze-mieszkańcy, oraz o możliwości zagrożenia lub blokady zaspokojenia istotnych potrzeb zbiorowych sprzyja samoorganizacji mieszkańców i ich oddziaływaniu na władze w stronę dialogu, jawności działania i poszukiwania consensusu, a nie narzucania własnych decyzji. Żadne środowisko nie będzie w takim konflikcie osamotnione.
Z kolei systematyczne rozpowszechnianie uporządkowanych informacji o konfliktach i sporach (nawet tylko potencjalnych), dzisiaj często ukrywanych, marginalizowanych i kierowanie ich także do organów władzy, sprzyja „autorefleksji”, poprawie funkcjonowania władzy publicznej oraz racjonalizacji jej decyzji w sytuacjach konfliktowych.

 

Czas realizacji I etapu projektu: sierpień ‘2007-styczeń’2008

 

 

 

BIURO DEMOKRACJI UCZESTNICZĄCEJ